Redelijke aanpassingen op school: de rol van de logopedist

Kort gezegd.

• Redelijke aanpassingen zijn « maatregelen die hindernissen wegnemen voor leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften ». In Vlaanderen bepaalt de school ze, aan de hand van wettelijke voorwaarden; « er bestaat geen lijst van wat 'redelijk' is en wat niet ».
• Het kader is het decreet over leersteun van 5 mei 2023, in werking sinds 1 september 2023.
• Er is geen schriftelijk protocol opgelegd en, voor de meeste aanpassingen en voor een GC-verslag, geen diagnose vereist.
• De logopedist informeert en adviseert: zijn bilan helpt de school en het CLB de noden van de leerling te begrijpen.

Het kader

Het decreet over leersteun (Belgisch Staatsblad van 2 augustus 2023) verwijst uitdrukkelijk naar artikel 22ter van de Grondwet en « het recht op redelijke aanpassingen dat erin vervat is ». Het vervangt de ondersteuningsnetwerken van het M-decreet (2014) door leersteuncentra, en het GC-verslag vervangt het vroegere gemotiveerd verslag.

De zorg op school volgt het zorgcontinuüm: brede basiszorg (fase 0), verhoogde zorg (fase 1), uitbreiding van zorg samen met het CLB (fase 2) en een individueel aangepast curriculum (fase 3). Redelijke aanpassingen horen bij de verhoogde zorg. Men spreekt van remediërende, differentiërende, compenserende en dispenserende maatregelen; de oudere term STICORDI komt nog voor in sommige documenten.

De school weegt het redelijke karakter af op basis van de kosten, de organisatie, de duur en frequentie, de levenskwaliteit van de leerling, de gevolgen voor de omgeving en het bestaan van alternatieven.

Wie beslist

• De school. Het lerarenteam legt samen met de leerling en de ouders de nodige maatregelen vast. Heeft een leerling uitgebreidere zorg nodig, dan beslist het CLB samen met de school en de ouders welke zorg het beste is.
• Leerling met een IAC- of OV4-verslag. De inschrijving gebeurt onder ontbindende voorwaarde. De school organiseert overleg met de ouders, de klassenraad en het CLB. Acht ze de aanpassingen onredelijk, dan motiveert het schoolbestuur waarom.
• Leerling zonder zo'n verslag. Hij heeft een volledig inschrijvingsrecht: de nood aan remediërende, differentiërende, compenserende of dispenserende maatregelen kan geen reden zijn om hem te weigeren.

De verslagen van het CLB

• Het GC-verslag geeft toegang tot leersteun binnen het gemeenschappelijk curriculum. Er is geen diagnose van een bepaald type voor nodig.
• Het IAC-verslag en het OV4-verslag geven toegang tot een individueel aangepast curriculum of tot het buitengewoon onderwijs.
• Gemotiveerde verslagen van vóór 1 september 2023 worden gelijkgesteld met GC-verslagen.
• De beslissing om een verslag op te maken neemt altijd een multidisciplinair CLB-team, in overleg met de ouders en de leerling. Het CLB coördineert daarbij het verzamelen van externe diagnostische verslaggeving: daar komt het bilan van de logopedist in beeld.
• Voor een IAC- of OV4-verslag van type 7 (spraak- of taalstoornis) is een multidisciplinair onderzoek nodig door een erkend gespecialiseerd team met minstens een logopedist, een audioloog en een NKO-arts.

Voorleessoftware

Een leerling met leesbeperkingen kan gratis voorleessoftware krijgen met een attest (dyslexie, dyspraxie, dysfasie, dysorthografie), een GC-, IAC- of OV4-verslag, of een ADIBib-attest van het CLB. Volgens de Vlaamse overheid kan « een leerling vanaf 13 jaar, ouders, iemand van de school of een logopedist » de leerling registreren.

Wat de logopedist aan de school bezorgt

De school heeft niet het RIZIV-bilan nodig, maar informatie over de noden van de leerling in de klas. Een nuttige fiche:

1. beschrijft wat de leerling in de klas ervaart — wat moeilijk loopt, en wanneer — in concrete termen, zonder scores, testnamen of vakjargon;
2. stelt aanpassingen voor die bij die noden passen, weinig in aantal en met prioriteiten, eerder dan een volledige lijst;
3. vermeldt wat al goed werkt, zodat de school op de sterktes kan bouwen;
4. is gedateerd, ondertekend en voorzien van een datum voor herziening.

Bezorg ze enkel met de toestemming van de ouders: ook voor de school geldt uw beroepsgeheim.

Voorbeelden van aanpassingen

Voorbeelden om aan de leerling aan te passen, geen lijst om over te nemen:

• Evaluaties: extra tijd; spelling niet laten meetellen wanneer ze niet het doel van de toets is; sommige opdrachten voorlezen; een mondelinge evaluatie toestaan naargelang de geëvalueerde vaardigheid; toetsen in een rustig lokaal.
• Lezen: luchtig opgemaakte teksten in een leesbaar lettertype; teksten in audioversie; markeerstift; niet onvoorbereid laten voorlezen voor de klas; leesvenster of leesliniaal.
• Spelling en schrijven: aangepaste dictees (minder woorden, beoordeling van de geëvalueerde vaardigheid); regelschrift; spellingcorrector naargelang het vak; minder overschrijven van het bord.
• Wiskunde: maaltafels en formulekaarten wanneer dat niet het doel is; rekenmachine wanneer het redeneren wordt geëvalueerd; manipulatiemateriaal; vraagstukken voorlezen; geruit papier.
• Mondelinge taal: de leerling tijd geven om te antwoorden; nieuwe woordenschat expliciet uitleggen; herformuleren in plaats van letterlijk herhalen; spreekbeurten aanpassen; stotteren niet verbeteren of laten herhalen.
• Aandacht en instructies: korte, opgesplitste instructies; de leerling de opdracht laten herformuleren; visuele ondersteuning; één deel van de taak tegelijk.
• Digitale hulpmiddelen: computer of tablet met voorlees- en spraakherkenningssoftware; cursusmateriaal in bewerkbare digitale vorm.

Bij een weigering

• Eerst het CLB. Spreek eerst een medewerker van het CLB van de school aan. Voor klachten over de redelijke aanpassingen door de school en over de afweging van de proportionaliteit is een onafhankelijke bemiddeling door een ander CLB mogelijk.
• De Vlaamse Bemiddelingscommissie behandelt meningsverschillen over de noodzaak of de inhoud van een IAC- of OV4-verslag, na de klachtenprocedure van het CLB. « De commissie neemt zelf geen beslissing. »
• De Commissie inzake Leerlingenrechten behandelt weigeringen van inschrijving en ontbindingen, ook wanneer de school de aanpassingen onredelijk acht. De klacht moet schriftelijk worden ingediend binnen 30 kalenderdagen; zolang de procedure loopt, blijft de leerling ingeschreven.
• Discriminatie. Het weigeren van redelijke aanpassingen voor een persoon met een handicap is discriminatie (Gelijkekansendecreet). Sinds 15 maart 2023 is het Vlaams Mensenrechteninstituut bevoegd voor het Nederlandstalig onderwijs, en niet langer Unia.

En in het Franstalig onderwijs?

In Brussel en Wallonië (Franstalig onderwijs) gelden andere regels: het decreet van 7 december 2017 erkent de logopedist als zorgverlener die de diagnose kan stellen, en de school ondertekent een protocol met de ouders. Zie de Franse versie van deze gids: Aménagements raisonnables à l'école.

Veelgestelde vragen

Is een diagnose van een logopedist nodig voor redelijke aanpassingen?

In Vlaanderen niet: de school bepaalt de aanpassingen op basis van de noden van de leerling, en voor een GC-verslag is geen diagnose van een bepaald type vereist. Het bilan van de logopedist helpt wel om die noden te begrijpen.

Wie beslist over de aanpassingen?

De school, samen met de ouders en de leerling, en met het CLB wanneer uitgebreidere zorg nodig is.

Mag de logopedist voorleessoftware aanvragen?

Een logopedist kan een leerling registreren voor gratis voorleessoftware, op voorwaarde dat de leerling een geldig attest of verslag heeft.

Wat als de school de aanpassingen weigert?

Begin bij het CLB, dat een bemiddeling kan organiseren. Daarna zijn de Vlaamse Bemiddelingscommissie, de Commissie inzake Leerlingenrechten of het Vlaams Mensenrechteninstituut mogelijk, naargelang de situatie.

Bronnen

• Vlaamse overheid, Redelijke aanpassingen en Zorgcontinuüm
• Decreet over leersteun van 5 mei 2023
• Omzendbrief leersteun en omzendbrief inschrijvingsrecht
• Prodia, Doelgroepen en vereisten diagnostiek leersteun
• Vlaamse overheid, Voorleessoftware voor leerlingen met leesbeperkingen en Niet tevreden?
• Unia, Is Unia actief in Vlaanderen?

Deze gids vat de Vlaamse regels samen op 14 oktober 2026. Controleer altijd de geldende teksten op de website van het Departement Onderwijs.